ویژگی های ترجمه پزشکی

ویژگی های ترجمه پزشکی

ترجمه پزشکی ویژگی های مشترک زیادی با بسیاری انواع ترجمه دارد. همانند ترجمه نمایشنامه، ترجمه حقوقی یا ترجمه ادبی، ترجمه پزشکی نیز یک فعالیت حرفه ای است که براساس نوع پروژه و تکلیف آن تعیین می شود و شامل تطبیق تفاوت های فرهنگی نیز می باشد. مترجمان پزشکی نیز از ابزارهای تکنولوژیکی مثل حافظه ترجمه و فرهنگ لغت الکترونیکی استفاده می کنند. هدف اصلی آنها نیز تسهیل ارتباط بین جوامع دارای اختلاف زبانی و مانند اینها است. در اینجا ما اختصاصا به ترجمه پزشکی می پردازیم و بیشتر تمرکز بر ترجمه کتاب پزشکی است و نکات مشخصه و ویژگی های متمایز کننده ترجمه پزشکی از سایر انواع ترجمه را بحث می کنیم.

تخصص های پزشکی

ترجمه پزشکی در برگیرنده به اشتراک گذاری دانش تولید شده و دانش مورد نیاز در تخصص های مختلف است و از این بین می توان تخصص های زیر را نام برد:

  • تخصص داخلی (Internal Medicine): پزشک متخصص داخلی مسئول تشخیص و درمان سرطان، بیماری های عفونی و بیماری های مؤثر بر قلب، خون، کلیه ها، مفاصل و سیستم گوارشی، سیستم تنفسی و سیستم عروقی است. همچنین وظیفه دارد در پیشگیری از بیماری ها، سوء مصرف مواد و درمان مشکلات چشم، گوش، پوست، سیستم عصبی و اندام های تولید مثل مشارکت کند. یکی از کتاب های پزشکی ترجمه شده در تخصص داخلی کتاب طب داخلی هاریسون است.
  • زنان و زایمان (Obstetrics and Gynecology): متخصص زنان و زایمان مسئول مراقبت طبی و جراحی از دستگاه تناسلی زنان و اختلالات مرتبط با آن است. مسئولیت زایشگاه و انجام سزارین و درمان های مرتبط با تولید مثل نیز از حیطه وظایف متخصص زنان و زایمان است.
  • ارتوپدی (Orthopedics): متخصص ارتوپدی مسئول حفظ، بررسی و بازیافت شکل و عملکرد اندامها، ستون فقرات و ساختارهای مرتبط با آن است. مشکلات اسکلتی عضلانی شامل ناهنجاریهای مادرزادی، تروما، عفونت، تومورها، اختلالات متابولیکی سیستم اسکلتی عضلانی، ناهنجاری ها، صدمات و بیماریهای دژنراتیو ستون فقرات، دست، پا، زانو، لگن، شانه و آرنج در حیطه عملکرد متخصص ارتوپدی است.
  • متخصص اطفال (Pediatrics): تشخیص و درمان عفونت ها، صدمات، نقایص ژنتیکی، بدخیمی و بسیاری از انواع بیماری های ارگانیک و اختلال در کودکان در حوزه تخصص پزشک متخصص اطفال است. در مجموع حفظ سلامتی و رفع مشکلات و بیماری های کودکان در حوزه تخصص این پزشک است.
  • روانپزشکی (Psychiatry): روانپزشک مسئول پیشگیری، تشخیص و درمان اختلالات روانی ، اعتیاد ها و اختلالات خلقی و عاطفی مانند اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روان پریشی مثل اختلالات خلقی، اضطرابی، وابستگی به مواد، هویت جنسی و جنسیت و اختلالات سازگاری است.
  • جراحی عمومی (Surgery): مراقبت های قبل از عمل، حین عمل و بعد از عمل برای طیف گسترده ای از اختلالات جراحی که بر روی هر قسمت از بدن تأثیر می گذارد از وظایف جراح عمومی است.
  • داروسازی (Pharmacology): ترکیب دارو؛ مکانیسم عمل مواد مخدر؛ استفاده درمانی از داروها و تمامی مسائل مرتبط با تولید دارو تا مصرف آن در حوزه تخصص متخصص فارماکولوژی است.

هنگام ترجمه متون پزشکی و بخصوص ترجمه کتاب های پزشکی ممکن است با بسیاری از رشته ها و تخصص های دیگر مثل انسان شناسی، روانشناسی، جامعه شناسی، اقتصاد و حقوق نیز سروکار داشته باشیم.

اینها نمونه ای از رشته های تخصصی پزشکی است. ترجمه کتاب پزشکی تنها به این تخصص ها محدود نمی شود. ترجمه کتاب های دندانپزشکی، ترجمه کتاب های دامپزشکی، ترجمه کتاب های داروسازی، ترجمه کتاب رشته های پیراپزشکی از جمله ترجمه کتاب پرستاری، ترجمه کتاب مامایی، ترجمه کتاب بهداشت حرفه ای، ترجمه کتاب مهندسی صنایع غذایی و تغذیه و ترجمه کتاب سایر تخصص ها مثل ترجمه کتاب رادیولوژی، ترجمه کتاب ایمپلنتولوژی و غیره در این دسته قرار می گیرند.

درک مفاهیم پزشکی

درک واقعی اجزا و ویژگی های یک رشته از عناصر کلیدی فرآیند ترجمه است، نه تنها برای مترجم به عنوان خواننده متن منبع، بلکه برای خواننده متن هدف نیز مهم است. هرچند اولویتها در ترجمه پزشکی و بخصوص ترجمه کتاب پزشکی و دانشگاهی متفاوت است. در حالی که مترجم ادبی و در ترجمه کتاب های ادبی بیشتر روی جوانبی چون ثبت، ریتم، اثر، نگرش شخصیت یا مراجع فرهنگی تمرکز می شود؛ در ترجمه پزشکی اولویت مترجم کار با با پیچیدگی و اصطلاحات سخت و دقت و صحت در ترجمه است. شکاف در دانش پزشکی مترجم در مورد تخصص های مختلف اغلب باعث مشکلات درک مطلب می شود. نداشتن اطلاعات قبلی را می توان با کمک طیف وسیعی از راهبردهای کسب دانش پزشکی برطرف کرد. نقل قول Wakabayashi ضرورت این مسئله را بازگو می کند: درک گسترده از اصول بنیادین و دانش تخصصی همراه با چگونگی دستیابی به این دانش از طریق کارآمدترین روش و درک سایر عناصر در زمان لازم برای انجام ترجمه صحیح اهمیت دارد. اهمیت درک محتوایی که ترجمه می شود در ادامه بحث خواهد شد. یک بخش به طریقه دستیابی به دانش مورد نیاز برای درک متن منبع، حل مشکلات ترجمه از طریق منابع مناسب و نوشتن متن هدف اختصاص داده شده است.

اصطلاحات پزشکی (Medical terminology)

به اصطلاحات خاص هر رشته تخصصی که در آن رشته معنای خاصی دارد، ترمینولوژی آن رشته می گویند. در رشته های پزشکی و پیراپزشکی اصطلاحات مربوط به قطعات آناتومیک، بیماریها، سندرمها، داروها، تجهیزات پزشکی و موارد دیگری که در ترجمه کتاب و متن پزشکی اختصاصی هستند، اصطلاحات ترمینولوژیک پزشکی اطلاق می شود. آشنایی با اصطلاحات خاص زبانهای درگیر و توانایی حل انواع مسائل مرتبط با ترمینولوژی و اصطلاحات – از قبیل نئولوژی یا واژه سازی، مترادف ها، اصطلاحات چند معنی، اسامی خاص ثبت شده و تطبیق آنها با زبان هدف- نه تنها از فعالیت های اساسی در ترجمه متن و کتاب پزشکی است، بلکه از جنبه های اصلی آموزش عمرانه مترجمان حرفه ای است. لازم به ذکر است که در فرآیند ترجمه بیش از نیمی از زمان ترجمه صرف شناسایی و رفع مشکلات ترمینولوژیک می شود. در ادامه مطلب اساس ترمینولوژی پزشکی بحث خواهد شد.

موقعیتهای ارتباطی پزشکی (Medical communicative situations)

دامنه موقعیت های ارتباطی که ترجمه پزشکی لازم می شود، بسیار گسترده است و نه تنها ارتباط بین محققان بلکه هر نوع تعامل ارتباطی در مورد سلامتی فی مابین متخصصان بهداشتی، بیماران و عموم مردم را شامل می شود. از مهمترین موقعیت های ارتباطی ترجمه پزشکی موارد زیر را می توان نام برد: انتشار نتایج تحقیقات زیست پزشکی در بین متخصصان؛ انتشار نتایج پژوهش های مهم از قبیل کرونا در رسانه های جمعی؛ آموزش متخصصان بهداشتی در دانشگاه ها؛ آموزش بیماران؛ تصویب داروهای جدید؛ تنظیم انواع محصولات بهداشتی؛ تبلیغات محصولات و خدمات بهداشتی؛ ارتباطات در بیمارستانها و مراکز درمانی دیگر؛ فعالیتهای انجام شده توسط مؤسسات بهداشتی در زمینه های ملی و بین المللی مثل سازمان بهداشت جهانی و مانند اینها. سایر موقعیت هایی که برقراری ارتباط در علوم پزشکی و پیراپزشکی بطور معمول مشاهده می شود، عبارتست از: تحقیقات زیست پزشکی، خدمات درمانی و مراقبت سلامت، آزمایشگاه های داروسازی ، ناشران علوم بهداشتی و درمانی، سازمان های بهداشتی دولتی، سازمان های بهداشتی غیر دولتی، رسانه های جمعی متخصص در امور بهداشتی و غیره. در بخش های بعدی به اهمیت درک و شناخت برقراری ارتباط در طب و پزشکی می پردازد.

ژانرهای پزشکی (Medical genres)

بنابراین ترجمه پزشکی طیف گسترده ای از ژانرها را در بر می گیرد: از ترجمه مقالات تحقیقاتی که در مجلات بسیار تخصصی منتشر شده است تا راهنماهای بالینی پزشکان، ترجمه کتابهای درسی برای دانشجویان دانشگاه، ترجمه بروشورهای اطلاعات مربوط به بیمار، انتشارات مطبوعاتی و مستندات تلویزیون درباره بهداشت و مراقبت و درمان. از نظر حرفه ای باید تأکید کرد که ترجمه متون و کتاب پزشکی به ژانرهای بسیار تخصصی محدود نمی شود بلکه شامل موارد کلی تر و زیر گروه های پزشکی را نیز شامل می شود. طریقه نگارش و نوشتن متن هدف بر اساس قواعد مربوط به ژانر و رشته تخصصی در ادامه بحث می شود. همچنین روش های نگارش درفت ترجمه به زبان هدف و با رعایت مقررات و قواعد مربوط به فرآیند نگارش متن در زبان هدف نیز در بخش های بعدی بحث می شود.

منابع اطلاعات پزشکی

مترجمان حرفه ای در بخش های مراقبت سلامت بطور مداوم نیازمند منابع به روز اطلاعات بهداشتی و انواع منابع به روز پزشکی می باشند، از جمله: شرح مفاهیم (شامل عکس ، نقاشی، فیلم و انیمیشن)، تعاریف تخصصی، لیست اصطلاحات به زبان های مختلف، شیوه نامگذاری و طبقه بندی بیماری ها؛ لیست داروهای دارای نامهای غیر اختصاصی، نامهای تجاری و نامهای ژنریک، متون متعلق به طیف گسترده ای از ژانرهای پزشکی، پایگاه داده های پزشکی؛ دایرکتوری های بهداشتی؛ فرم های حرفه ای آنلاین؛ اطلاعات در مورد مشتری؛ اطلاعات در مورد نوشتن و سبک نگارش و تکمیل اسناد و غیره. تحقیق و تفحص در منابع چاپی و نشر کاغذی، الکترونیکی و منابع شخصی به دو دلیل در ترجمه متن پزشکی و کتاب های پزشکی و پیراپزشکی اهمیت دارد: (۱) مترجم ممکن است دانش حقیقی کافی برای درک متن تخصصی منبع را نداشته باشد و (۲) مترجم ممکن است دانش کافی در مورد ترمینولوژی و عبارت شناسی خاص رشته نداشته و با قواعد و دستورالعمل های نگارش متن تخصصی در زبان مقصد آشنا نباشد. بدین ترتیب بایستی زمان کافی به بررسی و تحقیق منابع اطلاعاتی پزشکی برای انجام ترجمه کیفی و صحیح صرف شود.

کیفیت متون پزشکی (Quality of medical texts)

هنگام ترجمه شعر، رمان، نمایشنامه یا فیلم نامه؛ شکی نیست که نویسندگان متون مبدأ نویسندگان ماهر و حرفه ای هستند. اما در مواجهه با متون پزشکی همیشه نمی توان همین ادعا را داشت. بیشتر اوقات نویسندگان و مولفان کتاب ها و متون پزشکی نویسندگان حرفه ای نیستند. علاوه بر این، همه نویسندگان متون مراقبت سلامت به زبان مادری خود نمی نویسند. این بدان معناست که مترجمان گاهی مجبورند با متون منبع ضعیف و کم کیفیتی از نظر زبان و نگارش کار کنند. مثل زمانی که متن انگلیسی کتابی به فارسی ترجمه می شود که توسط یک هندی زبان از زبان هندی به انگلیسی ترجمه شده است، واویلا.

هنوز مورد دیگری برای توجه وجود دارد: تمام متون منبع پزشکی دریافت شده برای ترجمه، متون تمام شده و متن های آماده انتشار نیستند. برخی برای استفاده داخلی نوشته می شوند و در نگارش آنها دقت نشده و به ساختار و فرم نهایی آنها کمتر توجه شده است، در حالی که برخی دیگر از نویسندگان ممکن است به طور ضمنی یا صریح برای تکمیل نگارش محتوا به مترجمان متکی هستند تا متن اصلی را قبل از نوشتن آن به زبان دیگری ویرایش و اصلاح کنند. بنابراین واضح است که شرایطی وجود دارد که مترجمان هنگام تصمیم گیری در مورد انسجام و سبک ترجمه همیشه نباید به کیفیت متن منبع اعتماد کنند.

اخلاق پزشکی (Medical ethics)

ترجمه پزشکی همیشه تحت تاثیر اخلاق پزشکی و مسئولیت های شغلی پزشکان و پرسنل گروه پزشکی است. یکی از مهمترین هنجاری های اخلاقی در طب و ترجمه پزشکی اقدام با دانش و آگاهی است و پزشک یا متخصص مراقبت سلامت باید زمانی اقدام کند که دانش و مهارت لازم را داشته باشد زیرا با جان انسان ها سروکار دارد. این نمایانگر اهمیت بحرانی و حیاتی کیفیت و صحت ترجمه های پزشکی است. نکته اخلاقی مهم دیگر در ترجمه پزشکی رعایت حریم و محرمانه ماندن اطلاعات است. مترجم پزشکی بایستی به حریم بیماران احترام گذاشته، اطلاعات مربوط به بیماران، رضایت نامه های آگاهانه، اسناد دارو سازی، گواهی های ثبت اختراع پزشکی و مانند اینها را محرمانه نگهدارد. بایستی مترجم نسبت به افراد ناتوان و معلول با احترام برخورد کرده و در ترجمه متون پزشکی مرتبط با افراد معلول و ناتوان مواظب سبک نگارش خود باشد، زیرا نسبت به بعضی از اصطلاحات و عبارات حساس هستند. همچنین در ترجمه کتاب پزشکی بایستی هنجارهای فرهنگی و نگرش جامعه به بعضی از موضوعات را در نظر داشت. اولویت های اخلاقی و حقوقی در موقعیت های ارتباطی مختلف متفاوت است. مثلا در جدول زیر چند نمونه اولویت اخلاقی براساس ژانر محتوا و مهارت های مورد نیاز مترجم لیست شده است:

جدول ۱- اولویت های اخلاقی در ترجمه ژانرهای پزشکی

ژانر اولویت
رضایت نامه آگاهانه بایستی وضوح و شفافیت ترجمه بالا بوده و ترجمه ای کاملا سلیس و روان انجام شود تا بیمار به راحتی بتواند محتوای رضایت نامه را خوانده و درک کند و انتخابی آگاهانه داشته باشد
مقاله اصلی (اورجینال) صحت ترجمه بسیار مهم است زیرا آزمایشات و تحقیق مقاله ممکن است تکرار شود و ادعای محقق اصلی مورد بحث قرار گیرد.
دفترچه های آموزش به بیمار شفافیت و صحت اطلاعات و روان بودن ترجمه بطوری که بیمار بتواند مطالب را درک کرده و داروها و درمان خود را به شیوه ای ایمن و اثربخش ادامه دهد.
پرسشنامه ها (ابزارهای ارزشیابی) پرسشنامه ها بایستی از نظر فرهنگی تطبیق داده شوند بطوری که سئوالات برای بیماران در فرهنگ هدف معنادار باشد.
سابقه بالینی محرمانه ماندن برای حفظ اطلاعات بیماران و حق حریم خصوصی آنها بسیار مهم است.

تکمیل و صحیح بودن ترجمه به طوری که پرسنل مراقبت سلامت بتوانند براحتی به سابقه بیماری و درمان بیمار دسترسی داشته و در مورد درمان جاری تصمیم گیری کنند.

گاهی سابقه بالینی در دادگاه برای اثبات قصور یا اشتباه پزشکی استفاده می شود. بنابراین ترجمه اشتباه یا ناقص می تواند به ضرر یکی از طرفین باشد.

کمپین های انسانی احترام و همدلی با گروه های خاص بیماران، افراد معلول و ناتوان، اعضای قومیت های مذهبی و اقلیت های کوچک و غیره
ارسال دیدگاه
توسط
تومان